A A A

Zwierzynia starki

-cykl opowiadań z WIŚLICKICH WSPOMNIEŃ STARKI I STARZIKA

 

 

Jo se tak rada z kimsi połopowiadóm ale łokropa, bo teraz wszyjscy mówióm po pańsku i łudowajóm, że mie nie rozumióm.

Tóż muszym to napisać, jako to było hań downij.


Nejprzód, co mi wykłodali mój tata.


Było to za Austryje. Mój starzik chodził do lasa na drzewo. W dziyń se rychtowoł suszki albo, jak żodyn nie widzioł to ścinoł strómki. Chynył ich do trowy, a wieczór szli ze starkóm ku lesie. Prziniyśli, porzazali, starzik porómboł, jyny jak rano stanyli, to nie było już sztwierciny drzewa. Starzik już mioł tego doś. Kansi se zrychtowoł proch, nawiertoł do narómbanego drzewa i se go poznaczył. Na drugi dziyń była Wielkanoc. U sómsiada rozwaliło piec. Starzik nie mówił już żodnymu, gdo tymu je winiyn.

Starzicy moi byli biydnymi chałupnikami. Mieli dwie kozy, paśli jich po przikopach. Mieli też kury i babucia. Starka wyrobiała w Pana w Łochabach. Cosi mało niewiela ji zapłacił. Dostała też łobilo. Starzik był krawcym ale jeszcze dorobioł u siedloków i w lesie. Starka zbiyrała babuciowi pokrzywy i tak mógli cosi chować.

Przed świyntami Bożego Narodzynio zabili babucia, wyrosolili miynso na korycie w kumórce, co miała zakratowane łokno.

To były ciynżki czasy.

W każdej chałpie było moc dziecek.Roboty nie było tóż ludzie kradli. Jak miynso się wyrosoliło, to starzik wyndził. Wón była na całóm wieś. Zawiesił uwyndzóne miynso łu krokwie, na górze. Wiedzioł, że przed złodziejami nima zamkniyncio. Narychtowoł przi miynsie łoka. Dłógo nie czakoł. Tej samej nocy juz był wrzask. Wziyli latarnie ze starkóm i poszli na górę. Złodziyj wisioł do góry nogami. Zwiónzali go, porzóndnie łobili i chcieli dac go szandaróm. Chłop na smiłowani pytoł, bo mioł łosim dziecek. Co by ta jego biydno baba sama zrobiła jakby siedzioł. Puscili go. Był jim całe życi wdziynczny.

Ło tatowi

Mój tata jak był jeszcze klukym mioł szesnos roków, ze swoimi kuzynami z Kolónije dobrze se popili. Jejich łojcowie mieli gospodę. Chłapcy uznali, że sóm już kawalerami. Koło północy mój tata szeł przez Zopłóc do chałpy. Cosi go straszyło, jak szeł to mu furczało koło głowy, jak stanył przestało, lecioł jeszcze bardżyj furczało. Przilecioł zdyszany i wystraszóny do chałpy. Mamulka już na niego czekali. Nejprzód wybiła mu miylokym. Jak się postarżył, że go straszyło to zamias go polutować prawiła mu „ ty wole mosz na czopce liści i to ci furczało. Jak bydziesz pił, to cie naprowde bydzie straszyć. Tata to isto zapamiyntoł, boch nigdy nie widziała go łożrałego”.

Jak jo była dzieckym

Jo jak była dzieckym to było ganc inaczyj na świecie. Dziecka łod małego musiały cosi robić, jo też. Jak było zasiote to zganiały kury i pasły gynsi. W lecie każdo gaździno biyliła prani. Przy pięknej pogodzie rozkłodało się go na czystym trowniku i polywało się go wodóm. Jo też to musiała robić. Mama narychtowała 3 wiadra z wodóm i gornek. Jo musiała pilnować, żeby prani nie wyschło. Jakisi czas toch polywała prani ale zawołoł mie Rudek łod sómsiada i poszłach z nim gónić. Nie zawrziłach dwiyrek i wyszły gynsi.Spodobało się jim prani. Nejprzód napiły się wody, potym posiadały se na prani i też se go poznaczyły. Mama prziszła, trzeba było na nowo prać cychy i warzić prani. Jak mie mama zawołała toch już wiedziała, że bydzie „łujeczek” w robocie. „Łujeczek” to był ciynki kij położóny na wyrchu na futrynie.

To nie było tak, że mie fest bili, wiyncyj straszyli kijym. Jak żech podrosła, kijoczek był kansi schowany. A miałach jyno jednóm lalke. Dziecka jak miały siedym-łosim roków, to prawie wszyski musiały paś krowy.Była to do takigo małego dziecka mynka. Trzeba było trzymać krowy na lańcuchu i chodzić z nimi po miydzkach, a szkubała każdo w swojóm stróne.

 

Z młocynim to było tak:

Było inaczej na świecie. Siedlocy młócili geplym, a cióngły go dwa kónie. Tacy przeciyntni małorolni jak moji łojcowie młócili cepami, a potym już łobracali na sztyftówce. Gaździno i jeszcze jedna napytano albo sómsiadka na wracane wygrabowały spod maszyny.Potym się łobili burdakowało, też trzeba było łobracać. A jak się strasznie kurziłoooo. Wszyscy po młócyniu byli czorni. Za jakisi czas były motory na bynzine i wiynksze maszyny danfule.A motór mioł jyny jedyn sómsiod na całóm Wiślice.

Potym było co roz lepij. Jak zrobili w 1956 roku elektryke mój tata kupił silnik elektryczny.

Żyto młóciło się cepami. Trzeba było prostej słómy do strużoków do łóżek i na porwósła do wiónzanio słómy.Z maszyny szła już słóma zmiyrwióno do krów i ścielynio babucióm.

Jak byłach dziołchóm to też kozali mi młócić cepym. Młóciły baby i jo się uczyła. Szło to tak roz, dwa, trzi, roz, dwa, trzi albo roz, dwa, trzi, sztyry. Nie łumiałach to bić po kolei. Było juny klup, klup. Ni mógłach się tego nałuczyć choć dostałach łod mamy dzierżokym. Za to miałach kore, musiałach robić porwósła, ale tata się nady mnóm zlitowoł i pumóg mi.

Trowe i zboże kosiło się kosami. Zboże trzeba było łodbiyrać siyrpym potym wiónzać snopki i stawiać.

Trowe przeważnie chłopi kosili wczas rano jak jeszcze była rosa.

Z pola zwożali krowami. Tata pogłoskoł Kwiatule i Chowane, pięknie mówił do nich „ wio maluśki”łóny były szykowne i pomaluśku cióngły.

Do młyna tata też jeździł krowami, a mama każdy poniedziałek piykła 6 chlebów w siyni w piekarszczoku.Tyn chlyb był cały tydziyń dobry.

Ło szkole

I tak ty roki leciały.

We Wiślicy, jagech chodziła do szkoły to razym uczyły się po dwie klasy, a było tu szejś klas. Siódmo klasa już była we Skoczowie. Nauczyciel nieroz wybił uczniowi jak broił albo się nie nałuczył. Żodyn uczyń nie poskarżył się mamie ani tatowi, bo by mu poprawili.

W lecie była robota na polu. W zimie mama uczyła mie nejpród sztrykować, potym heklować i wyszywać., a na kóńcu cerować. A jak żech miała trzinoście roków to umiałach już łotać i obszywać dziurki. Z poczóntku mie się to nie podobało, a potym mi się to w życiu przydało. Rada to móm do teraz.

 

Autorką wsponień jest Pani Maria Kukuczka